Pomodoro tekniği işe yarar mı, zararlı mı? Mola araştırmaları ne diyor?

Maastricht'te 87 üniversite öğrencisi bir gün boyunca kendi derslerine çalıştı. Bir kısmının molalarını bilgisayar programı belirledi, ötekiler molayı kendileri seçti. Her 24 dakikada 6 dakika dinlenen öğrenciler, günün sonunda molasını kendi seçenlerden daha az yorulduklarını söyledi. Pomodoro tekniğinin zarar verdiğini gösteren bir araştırma yok. Birkaç çalışma, önceden belirlenen kısa molaların yorgunluğu biraz azalttığını gösteriyor. Tekniği bulan Francesco Cirillo ise onun zamanlayıcıya bu kadar bağlı olmasını bir zaaf sayıyor.

Domates biçiminde bir mutfak saati

Cirillo tekniğin 1980'lerin sonunda, üniversitedeki ilk yıllarında doğduğunu anlatıyor. İlk yılın sınavlarından sonra bir durgunluğa düşmüştü. Her gün derse gidip çalışıyor, akşam eve ne yaptığını bilmeden dönüyordu. Sınavlar yaklaşırken kendisiyle bir iddiaya girdi ve bu iddiayı hem yararlı hem utandırıcı buldu. Kendine on dakika, gerçekten on dakika çalışıp çalışamayacağını sordu.

Süreyi tutmak için domates biçiminde bir mutfak saati buldu. İtalyancada domatese pomodoro denir. Anlattığına bakılırsa iddiayı kazanmak uzun sürdü ve çok çaba istedi.

Teknik 1992'de son biçimini aldı. Cirillo onu 1998'den sonra tek tek kişilere, 1999'dan sonra ekiplere öğretti ve 19 Ekim 2006'da onu anlatan uzun bir metin yayımladı.

Pomodoro tekniği nasıl yapılır?

Bir tur 25 dakika sürer ve tek bir işe ayrılır. Zamanlayıcı çalınca 3 ile 5 dakikalık bir mola başlar, dört turdan sonra da 15 ile 30 dakikalık uzun mola gelir.

Kurallarda yarım tur yok. Kesilen tur hiç başlamamış sayılıyor. Zamanlayıcı çaldığında iş bitmek üzere olsa bile bırakılıyor. "Birkaç dakika daha" deyip sürdürmek kurala aykırı.

Kısa molada ayağa kalkmak, odada dolaşmak ya da su içmek serbest. İş üstüne konuşmak ve önemli bir e-posta yazmak da zihni yorduğu için Cirillo bunları kısa molaya sokmuyor, onlara ayrı bir tur ayırıyor. Gelen kutusuna bakmak uzun molaya kalıyor.

Yarım saatte karar kılan ekipler

Süreyi Cirillo tek başına seçmedi. Yönettiği ekipler çalışma diliminin uzunluğunu kendileri belirledi, tek şart seçimin gözleme dayanmasıydı. Ekipler genellikle 25 dakikalık turu önce kısa buldu ve bir saatlik dilimlerle başladı. Sonra iki saate çıktılar, 45 dakikaya indiler, bir ara 10 dakikayı da denediler ve sonunda yarım saatte karar kıldılar. Klasik düzendeki yarım saat de 25 dakika çalışmayla 5 dakikalık moladan oluşuyor.

Metne göre ideal dilim 20 ile 35 dakika arası, üst sınır 40 dakika. On dakikalık bir dilim kolay kolay bölünmez, elle tutulur bir iş çıkarmaya da yetmez. Her birini kaydetmek de fazla zahmetli hâle gelir.

Molayı programa bırakan öğrenciler

Girişteki deneyi Felicitas Biwer ile arkadaşları 2023'te yayımladı. Molasını kendi seçen grupta 35 öğrenci vardı. İkinci gruptaki 25 öğrenci her 24 dakikalık çalışmadan sonra 6 dakika dinlendi. Araştırmacılar bu gruba "Pomodoro" grubu dedi ve klasik 25 ile 5 dakikanın yerine 24 ile 6 dakikayı seçti. Kalan 27 öğrenci 12 dakikada bir 3 dakikalık mola verdi.

Molasını kendi seçenler daha uzun oturumlarla çalıştı, molaları da uzadı. Gün sonunda kendilerini daha yorgun ve daha dağınık hissettiklerini, daha az odaklandıklarını, çalışma isteklerinin de azaldığını söylediler. Bunlar öğrencilerin kendi beyanıydı ve deney tek bir gün sürdü. Harcanan zihinsel çabada ve bitirilen işte üç grup arasında fark çıkmadı.

Dosyalamada işe yarayan mola

On dakikayı geçmeyen molaları sınayan 22 çalışmaya toplam 2.335 kişi katılmıştı. Patricia Albulescu ile arkadaşları 2022'de bunları bir araya getirdi. Kısa mola veren katılımcılar kendini biraz daha dinç hissetti ve yorgunlukları biraz azaldı. İki etki de küçüktü, tesadüfle açıklanamayacak kadar da belirgindi.

Molanın işe etkisi işin türüyle değişti. Dosyalama gibi alışkanlıkla yapılan işlerde başarı orta düzeyde arttı, yaratıcı alıştırmalarda biraz. Zihni çok zorlayan işlerde ise molalar başarıyı yerinden kıpırdatmadı. Yazarlar mola uzadıkça başarının da arttığını gördü ve çok yorucu bir işten toparlanmak için on dakikadan uzun bir mola gerekebileceğini yazdı.

Birkaç saniyelik kopuş dikkati tazeliyor

Illinois Üniversitesi'nde 84 kişi 50 dakika boyunca ekranda aynı tekdüze görevi yaptı. Atsunori Ariga ile Alejandro Lleras'ın 2011'de yayımladığı bu deneyde gruplardan biri görevden önce dört rakam ezberlemişti. Rakamlar görev sırasında iki kez ekrana geldi ve bu grup her seferinde birkaç saniyeliğine onlara cevap verdi. Öteki gruplarda başarı dakikalar geçtikçe düştü, rakamlara cevap veren grubunki ise baştan sona aynı kaldı.

Teni saran giysi bir süre sonra nasıl hissedilmez oluyorsa, Lleras'a göre aralıksız tutulan bir hedef de zihinde öyle silikleşiyor. Hedefi kısa bir an bırakıp yeniden ele almak dikkati ayık tutuyor. Pomodoro molası da hedefi bir süre elden bırakıyor.

Pomodoro tekniği zararlı mı?

Teknik bir mutfak saatine dayanıyor ve Cirillo en büyük zaafını burada görüyor. Zamanlayıcıyı bırakan kişi, işi bölmeyi ve kısa molaları sürdürse bile tekniğin getirdiklerinin çoğunu kaybediyor.

Cirillo tekniği boş zamanda kullanmayı da önermiyor. Keyif için okunan bir kitap turlara bölünürse planlı ve hedefe bağlı bir işe dönüşüyor, boş zaman olmaktan çıkıyor.

Zamanlayıcı kaygı da doğurabiliyor. Bu kaygı tekniği öğrenirken, ilk turlarda çıkıyor ve en çok sonuca odaklanan kişilerde görülüyor. Böyle biri saatin her tik sesinde kendine "Yeterince hızlı mıyım?" diye soruyor. Cirillo böyle birinden ilk iş olarak yalnız biten turları kâğıda işaretlemesini istiyor.

Termodinamik listesi ve on kesme işareti

Metindeki örnek öğrenci Lucy Banks'in listesinde "Termodinamik 4. bölümdeki soruları cevapla" ve "Termodinamik yasalarını yazıyla özetle" gibi satırlar var. Her tur kâğıda yazılmış böyle tek bir işe ayrılıyor. Beş yedi turdan uzun sürecek bir iş birkaç satıra bölünüyor, "Tarih çalış" gibi geniş bir satır bu yüzden listede kalmıyor. Zamanlayıcıyı da kalan süreyi her an görebileceğin bir yere koymak gerekiyor.

İş zamanlayıcı çalmadan biterse tur yine sonuna kadar sürüyor. Kalan dakikalar yapılan işi gözden geçirmeye ve küçük düzeltmelere gidiyor. Turun ilk üç beş dakikası da tekrara ayrılıyor, o güne kadar öğrenilenler kısaca hatırlansın diye. Cirillo'ya göre tekrar, yüksek sesle yapıldığında ya da bir arkadaşa anlatıldığında daha kalıcı oluyor.

Metnin öteki örneği Mark, müzik öğrenmek üzerine bir yazı yazıyor. İkinci turdayken arkadaşı Carol'ı arayıp en sevdiği rock grubunun bir sonraki konserini sormak istiyor. Bunun gerçekten acil olup olmadığını kendine sorup kâğıda küçük bir kesme işareti (') koyuyor, aramayı plansız işler listesine yazıp tura dönüyor. On dakika sonra canı pizza çekince aynı şeyi bir daha yapıyor.

Metnin bir sayfasında Mark'ın adının yanında on kesme işareti var. Plansız işler listesinde pizza ısmarlamak, bisiklet seçmek, e-postaya bakmak, çekmeceleri toplamak ve kalemleri açmak sıralanıyor. Bu işaretlerin sayısı ve çeşidi, Cirillo'nun gözünde çoğu zaman eldeki işi bitirememe korkusunu gösteriyor.

Yarın denemek için tek bir tur

Yarın yapacağın işi kâğıda tek cümleyle yaz ve zamanlayıcıyı 25 dakikaya kur. Zil çaldığında cümlenin ortasındaysan bile kalk, beş dakika pencereden dışarı bak.

Kâğıdın altına zamanlayıcının erken mi geç mi çaldığı da not edilebilir. Bu not, Cirillo'nun ekiplerinden istediği gözlemin küçük bir hâli; laboratuvarda sınanmadı.

Zamanlayıcının domates biçiminde olması da gerekmiyor. Cirillo, metninde elma, armut, portakal, ekmek kızartma makinesi, aşçı, küre ve uçan daire biçiminde zamanlayıcıların da satıldığını yazıyor.